Een goede toets begint niet bij de vragen, maar bij de leerdoelen. Toch maken veel docenten hun toetsen op gevoel: een paar meerkeuzevragen hier, een open vraag daar. Het resultaat is een toets die misschien wel lastig is, maar niet per se meet wat je wilt meten. Een toetsmatrijs lost dit probleem op. In dit artikel leggen we uit wat het is, waarom je het zou moeten gebruiken en hoe je er zelf een maakt.
Een toetsmatrijs maak je voordat je de vragen schrijft, niet erna. Andersom werkt zelden: dan pas je de matrijs aan op de toets die je toch al had, en verdwijnt het hele doel ervan.
Wat is een toetsmatrijs?
Een toetsmatrijs is een tabel die de relatie laat zien tussen leerdoelen, denkniveaus en toetsvragen. Je zet de leerdoelen (of onderwerpen) in de rijen en de denkniveaus in de kolommen. In dit artikel gebruiken we de vier RTTI-niveaus: Reproductie (R), Toepassing 1 (T1), Toepassing 2 (T2) en Inzicht (I). In elke cel vul je in hoeveel vragen je op dat kruispunt wilt stellen. Werk je liever met punten, omdat niet elke vraag even zwaar telt? Vul dan overal punten in. De matrijs werkt hetzelfde. Zo krijg je een overzichtelijk beeld van je hele toets voordat je ook maar een vraag hebt geschreven.
Waarom een toetsmatrijs gebruiken?
Zonder toetsmatrijs loop je het risico dat je toets scheef is verdeeld. Misschien stel je tien vragen over hoofdstuk 1, maar slechts twee over hoofdstuk 3. Of je toetst alleen feitenkennis, terwijl je leerdoelen ook toepassing en analyse omvatten. Een toetsmatrijs voorkomt deze problemen door je te dwingen bewust na te denken over de verdeling.
- Inhoudsvaliditeit: je toets dekt alle leerdoelen evenredig af
- Cognitieve spreiding: je toetst op verschillende denkniveaus, niet alleen reproductie
- Transparantie: leerlingen kunnen zien welke stof ze moeten beheersen
- Kwaliteitsborging: collega's kunnen de toets beoordelen op basis van de matrijs
- Efficiëntie: je schrijft alleen vragen die je ook daadwerkelijk nodig hebt
Stap voor stap een toetsmatrijs maken
Het maken van een toetsmatrijs hoeft niet ingewikkeld te zijn. Met deze vijf stappen heb je een stevige basis voor je toets.
- Stap 1: Inventariseer je leerdoelen. Welke kennis en vaardigheden moeten leerlingen na deze periode beheersen? Houd het concreet en meetbaar.
- Stap 2: Kies je denkniveaus. In dit artikel en in het sjabloon zijn dat de vier RTTI-niveaus: R, T1, T2 en I. Werk je met Bloom's taxonomie, dan zet je die niveaus in de kolommen.
- Stap 3: Bepaal het gewicht per leerdoel. Niet elk leerdoel is even belangrijk. Geef meer vragen aan de kernonderwerpen.
- Stap 4: Vul de tabel in. Verdeel het totaal aantal vragen over de cellen, zodat elk leerdoel en elk niveau voldoende aan bod komt.
- Stap 5: Schrijf nu pas je vragen. Gebruik de matrijs als leidraad. Per cel weet je precies welk type vraag je nodig hebt.
Voorbeeld toetsmatrijs
Hieronder staat een voorbeeld van een toetsmatrijs voor een biologietoets over het menselijk lichaam. De toets bestaat uit 20 vragen, verdeeld over de vier RTTI-niveaus. De onderste rij laat zien welk deel van de toets op elk niveau zit.
| Leerdoel | R | T1 | T2 | I | Totaal |
|---|---|---|---|---|---|
| Spijsvertering | 2 | 1 | 1 | 1 | 5 |
| Bloedsomloop | 2 | 2 | 1 | 1 | 6 |
| Ademhaling | 2 | 1 | 0 | 1 | 4 |
| Zenuwstelsel | 1 | 1 | 1 | 2 | 5 |
| Totaal | 7 | 5 | 3 | 5 | 20 |
| Percentage | 35% | 25% | 15% | 25% | 100% |
Toetsmatrijs-sjabloon
Leerdoelen in de rijen, de RTTI-niveaus R, T1, T2 en I in de kolommen. Totalen en percentages per niveau rekenen zichzelf uit, ook als je rijen toevoegt.
Tips voor een goede toetsmatrijs
- Houd het aantal leerdoelen beheersbaar, zodat je per leerdoel genoeg vragen kunt stellen om er iets over te zeggen.
- Zorg dat een flink deel van de vragen op toepassings- of inzichtsniveau zit. Een toets die alleen reproductie meet, zegt weinig over dieper begrip.
- Bespreek de matrijs met een collega. Een tweede paar ogen ziet snel of de verdeling evenwichtig is.
- Bewaar je matrijs. Bij een herkansing of bij het volgende jaar kun je dezelfde structuur hergebruiken met andere vragen.
Veelgemaakte fouten bij een toetsmatrijs
Een toetsmatrijs is een krachtig hulpmiddel, maar alleen als je een paar valkuilen vermijdt. De meest voorkomende:
- Te veel reproductievragen omdat die het snelst te maken zijn, waardoor begrip onderbelicht blijft;
- De verdeling van vragen of punten niet laten aansluiten op het belang van de leerdoelen;
- De matrijs pas invullen nadat de vragen al klaar zijn, in plaats van als ontwerp vooraf;
- Geen rekening houden met de beschikbare toetstijd, waardoor de toets te lang wordt.
Toetsmatrijs in TestWisely
In TestWisely kies je bij het maken van een toets eerst de leerdoelen. Koos je stof uit een boek, dan staan de leerdoelen van die paragrafen klaar. Je kunt ook eigen leerdoelen toevoegen. Daarna koppel je elke vraag aan een of meer leerdoelen en geef je per vraag het RTTI-niveau aan. Bij de vragenlijst zie je een balk met de verdeling over R, T1, T2 en I, en hoeveel vragen nog geen niveau hebben. In het overzicht voor het klaarzetten waarschuwt TestWisely als een vraag geen leerdoel heeft. De volledige matrix van leerdoelen tegen niveaus houd je zelf bij, bijvoorbeeld op papier of in een spreadsheet.
Wil je een toetsmatrijs uitproberen bij je volgende toets? Maak eerst de matrix, schrijf dan de vragen en kijk voor het klaarzetten of de verdeling in TestWisely klopt met je plan.
